Dışarıdan bakıldığında, bunların devasa depolar olduğunu sanırsınız. Ama içeride, yığılı nakliye kasaları yerine, sıra sıra dizilmiş yüksek performanslı sunucular olduğunu görürsünüz. Yapay zeka ve bulut hizmetlerini desteklemek için gereken muazzam bilgi işlem gücü talebini karşılamak üzere, şu anda dünyanın dört bir yanında veri merkezleri hızla yaygınlaşıyor. Meta, Amazon, Apple, Google ve Microsoft gibi ABD’li teknoloji devleri ile diğer şirketler, altyapılarına toplamda yüz milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor. Buna bir örnek, Meta’nın şu anda ABD’nin Louisiana eyaletinde inşaatı devam eden ve yaklaşık 70 futbol sahası büyüklüğünde bir alanı kaplayacak olan tesisidir.
Veri merkezlerindeki bilgi işlem gücü arttıkça, karşılaşılan zorluklar da artmaktadır. Bir kişisel bilgisayarın yoğun yük altında ne kadar gürültülü çalışabileceğini çoğu kişi bilir; fanlar sisteme daha fazla soğuk hava üflemek için hızlandıkça, çıkan ses hafif bir vınlamadan güçlü bir uğultuya dönüşür. Bununla birlikte, yüksek performanslı bir grafik işlem birimi (GPU) için, tipik bir ev bilgisayarı veya dizüstü bilgisayardaki CPU yongasından 10 kat daha fazla enerji gerekir. 100.000 adede varan GPU, dar bir alana sıkıştırıldığında sıcaklıklar yükselir ve bu durum soğutma ihtiyacını da artırır.
Soğutma, bir veri merkezinin enerji tüketiminin yüzde 40’una kadarını oluşturabilir. Günümüzde çoğu işletmeci sürdürülebilir bir çözüm arayışı kapsamında, hava soğutma yerine enerji verimli sıvı soğutmaya yöneliyor. Bu yöntem, işlemcilerden doğrudan ısıyı emip merkezi bir ısı eşanjörü aracılığıyla dağıtmayı içerir. ABD'deki Yarı İletkenler ve Veri Merkezleri Bölümü Ulusal İş Geliştirme Müdürü Liza Kelso, “Bu ileri teknolojinin geliştirilme sürecine en başından itibaren dahil olduk. Bugün Endress+Hauser, ülkedeki yapay zeka devrimi için önde gelen bir endüstriyel enstrümantasyon tedarikçisidir,” diyor.
Keşfedilmemiş bölge
Birkaç yıl önce tesislerde sıvı soğutma sistemi kullanılmaya başlandığında, hazır bir çözüm bulunmuyordu. Bu nedenle Endress+Hauser, doğru enstrümanları belirlemek, boyutlandırmak ve entegre etmek amacıyla tesis mühendisleri ve sistem entegratörleriyle işbirliği yaptı. Modern veri merkezlerinde soğutma, birbirine bağlı modüler proses skid'leri barındıran merkezi hizmet binalarından (CUB’ler) yürütülmektedir. Her bir hizmet binasında (CUB), sunucular için optimum sıcaklıkları sağlamak üzere gerçek zamanlı verileri kullanan devasa soğutucular, ısı eşanjörleri, kontrol panoları ve diğer ekipmanlar bulunmaktadır. Sadece tek bir hizmet binasındaki soğutma sisteminde, akış, sıcaklık, basınç ve su kalitesini izlemek için birkaç düzine ölçüm enstrümanı bulunabilir. Bir veri merkezinde genellikle dört veya daha fazla skid bir arada kullanılır; bu nedenle bir kampüs içinde birlikte çalışan binlerce ölçüm enstrümanı bulunabilir.
Kelso, “Yüksek hassasiyetli proses ölçümlerimiz, soğutma sisteminin performansını optimize etmeye ve kaynakları etkili ve sürdürülebilir bir şekilde yönetmeye yardımcı olabilir,” diyor. Enerji ve su tüketimini en aza indirmenin yanı sıra, sistem güvenilirliği de hizmet sağlayıcılar için en önemli önceliklerden biridir: Aşırı ısınma nedeniyle veri merkezinde yaşanan kesintilerin maliyeti, dakikada yaklaşık 150.000 ABD doları civarındadır. Bu düşündürücü gerçeğin ötesinde, işletmeciler genel olarak PUE (güç kullanım verimliliği) değerine daha fazla önem vermektedir. Bu oranda, tüketilen toplam enerji ile BT altyapısının enerji tüketimi karşılaştırılmaktadır. Değer ideal olan 1,0’a ne kadar yakınsa, veri merkezi o kadar verimlidir; zira sağlanan enerjinin neredeyse tamamı bilgi işlem gücüne dönüştürülür. Avrupa’da, Temmuz 2026’dan itibaren yeni veri merkezlerinin PUE değerinin 1,2’yi aşmasına izin verilmeyecek.
Yıllık üretim beş katına çıktı
Endress+Hauser, akış, sıvı analizi, seviye ve sıcaklık ölçüm teknolojilerinden oluşan kapsamlı ürün yelpazesiyle olduğu kadar, esnekliği ve müşteri odaklı yaklaşımıyla da sistem sağlayıcıları ve tesis işletmecilerini etkiledi. Çünkü veri merkezleri inşa etmek söz konusu olduğunda, her gün önemlidir. Kelso, “İlk büyük sipariş için, Grup belirli bir enstrüman türünün normal yıllık üretiminin beş katını teslim etmek zorunda kaldı ve sorumlu ürün merkezi, kapasitesini buna uygun olarak derhal artırdı,” diye hatırlıyor. Endress+Hauser ekiplerinin uzmanlığıyla, yapay zeka veri merkezlerinin sürdürülebilir büyüme adımlarını kolaylaştıracağına inanıyor: 'Bu merkezler, yenilenebilir kaynaklar da dahil olmak üzere, kendi elektriklerini artık doğrudan kendi tesislerinde üretecek. Buna ek olarak, su tüketiminin daha da azaltılması hedefleniyor. Örneğin, çevredeki topluluklardan gelen atık suların arıtılması yoluyla. Bu alanda da ölçüm teknolojisi ve uygulama bilgisi konusunda destek sağlayabiliriz.”
İşler kızışıyor
Dijitalleşmenin, bulut hizmetlerinin ve yapay zekanın yaygınlaşması, daha fazla sayıda ve daha büyük veri merkezlerinin ortaya çıkmasına yol açıyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre, yalnızca 2024 yılında dünya çapında 500 milyar ABD dolarının üzerinde yatırım yapıldı. IEA, bu merkezlerin elektrik ihtiyacının önümüzdeki beş yıl içinde ikiye katlanarak 945 terawatt-saate ulaşacağını öngörüyor. Bu rakam, Japonya’nın elektrik tüketimine eşdeğerdir. Günümüzün büyük yapay zeka veri merkezleri, halihazırda ortalama olarak 100.000 hanenin tükettiği kadar elektrik tüketiyor. Gelecekteki tesislerin tüketimi bu miktarın 50 katına kadar çıkacak. Bu nedenle, işletmeciler enerji üretimi ve enerji verimliliğinin artırılması konusunda sürdürülebilir çözümler bulmak zorundadır.